Klinische fysica

Opleiding tot klinisch fysicus

Op onze afdeling werken meerdere klinisch fysici iedere dag aan de kwaliteit en veiligheid van bestralingen. Daarin gebruiken ze complexe apparatuur en rekenmethodes om patiënten te helpen. Het zingevende en gevarieerde karakter van dit werk wordt vaak benoemd als voordeel van de functie.

Onze afdeling radiotherapie is erkend als opleidingsinstelling voor klinisch fysici. De vierjarige opleiding tot klinisch fysicus volgt het programma van de Stichting Opleiding Klinisch Fysicus (Stichting OKF). Tijdens de opleiding vindt er een detachering plaats  gedurende negen maanden bij de afdeling Radiotherapie van de Isala Klinieken te Zwolle. De opleiding biedt tevens ruimte voor twaalf maanden wetenschappelijk onderzoek. 

In opleiding komen

De opleidingsplekken worden gefinancieerd door het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS). Het aantal opleidingsplekken dat door heel Nederland beschikbaar komt is daarom beperkt en afgestemd op de verwachte behoefte door o.a. technologische ontwikkelingen en klinisch fysici die met pensioen gaan. Je kunt solliciteren door te reageren op een vacature voor een opleidingsplaats.

Doorgaans is pas eind augustus bekend hoe de opleidingsplaatsen voor het volgende jaar verdeeld worden. De meeste vacatures worden rond september gepubliceerd, met een startdatum in het daaropvolgende jaar. De meeste vacatures worden geplaatst op de website van de Nederlandse Vereniging voor Klinische Fysica (NVKF): https://nvkf.nl/nl/vacatures.

Er zijn daarnaast nog drie andere specialisaties: radiologie en nucleaire geneeskunde, audiologie en algemene klinische fysica. Het kan de moeite waard zijn om ook deze specialisaties te overwegen.

Promotie (PhD)

Een promotie is geen vereiste voor een klinisch fysicus. Toch is er een deel dat al gepromoveerd is vóór de start van de opleiding. Ook is er een deel dat na de opleiding nog promoveert. Dit wordt vergemakkelijkt doordat de opleiding één jaar onderzoek omvat, wat soms aanleiding kan geven tot een promotietraject als dat de ambitie van de klinisch fysicus in opleiding is.

Wat doet een klinisch fysicus?

De film hieronder geeft een profielschets van de klinisch fysicus met specialisatie radiotherapie.

Controle van vooropleiding en taal

De Stichting OKF heeft een pagina met de eisen voor de vooropleiding: https://www.stichtingokf.nl/belangrijke-documenten/geaccepteerde-vooropleidingen/
Kort gezegd is een afgeronde master in de natuurkunde of een gelijkwaardige opleiding vereist. Daarnaast zijn onder bepaalde voorwaarden ook enkele andere masteropleidingen geaccepteerd als vooropleiding. Zo zijn bijvoorbeeld de master Biomedical Engineering (BME), track Medical Imaging met certificaat Clinical Physics van de Rijksuniversiteit Groningen en de master Biomedical Engineering met Certificaat Klinisch Fysicus goedgekeurde alternatieven.

Voor internationale diploma’s is een diplomawaardering van NUFFIC vereist, waarbij het diploma gelijkwaardig moet worden bevonden aan natuurkunde of een vergelijkbare opleiding. Indien een master als gelijkwaardig aan toegepaste natuurkunde wordt beoordeeld, is dat voldoende, maar gelijkwaardigheid aan Biomedical Engineering is bijvoorbeeld niet voldoende door het ontbreken van het certificaat Clinical Physics.

Bij aanvang van de opleiding moet een klinisch fysicus in opleiding Nederlands op B2-niveau beheersen en C1 bij afronding van de opleiding. Ervaring leert dat dit voor niet-moedertaalsprekers zeer uitdagend is. Wij overwegen internationale kandidaten, maar zijn terughoudend wanneer zij nog geen Nederlands spreken. Dit betekent dat het sollicitatiegesprek (deels) in het Nederlands gevoerd moet kunnen worden en dat er binnen de opleiding bijna uitsluitend Nederlands wordt gesproken.

De regels omtrent de vooropleiding en taal zijn strikt en hiervan kan door ons als opleidingsinstituut niet worden afgeweken, zelfs niet wanneer er omstandigheden zijn waarin we dat wel zouden willen.

Kosten

De opleiding is een betaalde functie waarin onkosten zoals cursussen vergoed worden. Voor een overzicht van de arbeidsvoorwaarden verwijzen we naar de CAO UMC.

Opbouw van de opleiding

Het betreft doorgaans een vierjarige opleiding. De opleiding kan met een halfjaar verkort worden voor gepromoveerden en verlengd bij werken in deeltijd of ziekte- en ouderschapsverlof. Leren vindt voornamelijk plaats in de praktijk. De eerste twee maanden worden besteed aan het opstellen van een individueel opleidingsplan. Dit omvat één jaar wetenschappelijk onderzoek (zes maanden bij korting door promotie) en een stage van negen maanden in een niet-universitair ziekenhuis. De resterende tijd wordt besteed aan externe cursussen van vaak een week, het uitvoeren van projecten onder begeleiding, het verrichten van klinische werkzaamheden onder supervisie en het volgen van interne scholing.

Toelating tot de opleiding

Het voldoen aan de vooropleidingseisen biedt geen garantie op toelating tot de opleiding. Het aantal opleidingsplaatsen is beperkt en selectie hangt ook af van andere sollicitanten. Wij zoeken doorgaans kandidaten die sterk gemotiveerd zijn en een duidelijk beeld hebben van wat het betekent om klinisch fysicus in opleiding te zijn. Ervaring binnen het vakgebied is zeer waardevol, maar niet vereist.

Meer vragen

Spreekt het bovenstaande je aan en denk je dat dit vakgebied misschien iets voor je is, neem dan contact op met de opleider dr. ir. Dirk Wagenaar. 

De Nederlandse Vereniging van Klinische Fysica heeft in 2018 een video gemaakt om een beeld te geven van het werk en de verantwoordelijkheden van de klinisch fysicus radiotherapie. Hoewel de video opgenomen is in een ander ziekenhuis en er sindsdien veel technologische ontwikkeling is geweest geeft het nog steeds een goed beeld van het vak.

Ons onderzoeksprogramma

Onze afdeling heeft een uitgebreid onderzoeks- en ontwikkelingsprogramma voor het verder verbeteren van de kwaliteit van radiotherapiebehandelingen. Binnen dit programma bieden wij de mogelijkheid tot het behalen van de doctorstitel (PhD). Deze graad zal verkregen worden aan de Faculteit Medische Wetenschappen van de Rijksuniversiteit Groningen.

Op dit moment verrichten onze promovendi onder andere onderzoek naar:

• Personalized Offline and Online  adaptive radiotherapy  in cancer patients

• Synthetic Imaging and Proton Radiography

• 4D Robust evaluation of scanned proton therapy for moving targets 

• Delivered treatment  dose reconstruction

• Conformal FLASH for small animal experiments

• LET/RBE in proton therapy

• Proton Arc Therapy

• Image biomarkers

• Reducing radiotherapy side effects in head and neck cancer patients using a Comprehensive Individual TOxicity Risk profile: The CITOR project

Prof. Stefan Both coördineert ons PhD programma. Promovendi staan onder begeleiding van onze (klinisch) fysici. 

Voor meer informatie over ons PhD programma en promotiemogelijkheden, neem contact op met  Prof. Stefan Both of met ons secretariaat (+31-50 361 3674).

Master Biomedical Engineering (≈ 9 weken)

Onze afdeling is actief betrokken bij de afstudeerrichting Diagnostic Imaging & Instrumentation van de masteropleiding Biomedical Engineering (BME). Wij verzorgen de colleges en practica van het vak Medical Physics for Radiation Oncology (WMBE015-05, 5 ECT, semester 1b). De cursus bestaat uit bijeenkomsten van twee keer per week, over een periode van acht weken. Hierin komen zowel theoretische als praktische aspecten van de fysica van radiotherapie aan de orde. Dit betreft zowel de voorbereiding van de behandeling (bestralingsplanning) als de uitvoering van de bestraling op de versneller, inclusief de berekening van de stralingsdosis, de methoden voor verificatie en kwaliteitsborging.

Enkele voorbeelden van practica die binnen onze afdeling radiotherapie worden uitgevoerd zijn:

- Metingen aan een lineaire versneller (linac) met behulp van een verscheidenheid aan detectoren en fantomen

- Onderzoek naar de eigenschappen van megavolt fotonenbundels in een solid-water fantoom

- Verificatie van de behandelingspositie en (overeenkomstige) veiligheidsmarges

- Een eenvoudig berekeningsformalisme voor de afgegeven dosis van een lineaire versneller (linac)

- Complexe 3D dosisberekeningen in een patiëntengeometrie

Met een masterdiploma Biomedische Technologie met bovenstaande specialisatie, in combinatie met een bachelor Natuurkunde of Life Science & Technology, kunnen studenten solliciteren naar een opleidingsplek tot Klinisch fysicus i.o.

Voor meer informatie over onze cursus Medical Physics for Radiation Oncology kunt u contact opnemen met de cursuscoördinator Vincent Hamming, of met ons secretariaat op +31-(0)50 361 3674.

Master Advanced Biomedical Engineering

De cursus concentreert zich op fysica van protonentherapie en is een vervolg op de cursus Medical Physics for Radiation Oncology (WMBE015-05). We richten ons in deze cursus op de nieuwe en toekomstige ontwikkelingen. Radiotherapie is het behandelen van patiënten met kanker, met behulp van ioniserende straling. De medische fysica houdt zich hierbij bezig met het optimaliseren van de dosisverdeling en het veilig afleveren van de dosis volgens voorschrift met een vereiste hoge nauwkeurigheid. Dit omvat nauwkeurige dosisberekening, dosisafgifte en dosismetingstechnieken, en verschillende vormen van medische beeldvorming.

De cursus zal beginnen met een serie lezingen gedurende de eerste 2 weken. Tijdens deze colleges geven onze onderzoekers les over nieuwe en toekomstige ontwikkelingen in het vakgebied in het algemeen en zoals die tot uiting komen in lopende studies in het bijzonder. Vervolgens kiest de student een onderzoeksonderwerp en voert een korte onderzoeksstage uit. Alle onderwerpen liggen binnen 3 hoofdonderwerpen: behandelplanning, kunstmatige intelligentie, en bewegingsmanagement. De stage wordt begeleid door een van onze onderzoekers en wordt afgerond met een verslag.

De 10-12 hoorcolleges van 2 uur en de stage (80 uur, verdeeld over vier weken) vinden plaats op de afdeling Radiotherapie van het UMCG in het 1e masterjaar, semester 2a.

Het opleidingsonderdeel veronderstelt voorkennis verworven uit Medical Physics for Radiation Oncology (WMBE015-05 ) van 1e jaars master, semester 1b.

Voor meer informatie over de cursus Advanced Medical Physics for Radiation Oncology kunt u contact opnemen met de coördinator Vincent Hamming, of ons secretariaat (+31-(0)50 361 3674).

Afstudeeronderzoek en stages (3 – 12 maanden)

Voor studenten Biomedische Technologie en Technische Geneeskunde bieden we de mogelijkheid tot afstudeeronderzoek (circa 40 EC) en kortere stages (10-20 EC). Deze projecten vallen binnen het lopende onderzoek en de onderzoeksspeerpunten van onze afdeling.

Voor meer informatie, neem contact op met dr.ir. Marianna Sijtsema of ons secretariaat (+31-(0)50 361 3674).

Postdoctoraal onderzoek

Onze afdeling biedt mogelijkheden voor postdoctoraal onderzoek in lijn met ons eigen onderzoeksprogramma. Ook is het mogelijk bij ons klinische ervaring op te doen. Voor informatie over stages zie het tabblad ‘Studenten’.

Neem voor informatie en mogelijkheden contact op met Prof. Stefan Both, of ons secretariaat (+31 50-361 3674).